Ngủ ngáy là tình trạng phổ biến ở cả nam và nữ, xuất hiện khi luồng không khí đi qua đường thở bị cản trở khiến mô mềm rung lên và tạo ra âm thanh. Mặc dù nhiều người xem ngủ ngáy là bình thường, nhưng trên thực tế, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Bài viết dưới đây Ngã Tư Hồ sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân gây ngủ ngáy, mức độ nguy hiểm và những cách điều trị ngủ ngáy hiệu quả nhất hiện nay.
Ngủ ngáy là gì?
Ngủ ngáy xảy ra khi khí lưu thông qua mũi hoặc miệng bị hạn chế, khiến các mô mềm ở cổ họng rung lên khi hít thở. Âm thanh ngáy có thể nhẹ hoặc to, đôi khi gây khó chịu cho người xung quanh và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của chính người bệnh.
Ngủ ngáy thường diễn ra khi:
- Cơ vùng cổ họng thư giãn quá mức.
- Kết cấu đường thở hẹp.
- Bị nghẹt mũi hoặc viêm mũi.
- Lưỡi tụt ra sau gây cản trở luồng khí.
Mặc dù ai cũng có thể ngáy, nhưng nam giới, người thừa cân và người lớn tuổi có nguy cơ cao hơn.
Nguyên nhân gây ngủ ngáy nên biết
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng, từ cấu trúc sinh học đến thói quen sinh hoạt:
Nghẽn đường thở do cấu trúc mô
- Amidan to.
- Vách ngăn mũi lệch.
- Lưỡi lớn hoặc tụt về phía sau.
- Mô cuống họng dày, khẩu cái mềm kém đàn hồi.
Thừa cân, béo phì
Mỡ tích tụ quanh cổ sẽ làm hẹp đường thở, khiến khi thở khí phải đi qua một khoảng hẹp, tạo ra tiếng ngáy lớn.
Uống rượu và sử dụng chất an thần
Các chất này làm thư giãn quá mức cơ vùng cổ họng, làm tăng nguy cơ ngáy.
Tư thế ngủ sai
Nằm ngửa khiến lưỡi tụt xuống cổ họng, làm hẹp đường thở.
Viêm mũi, nghẹt mũi
Khi mũi bị tắc, người bệnh phải thở bằng miệng, làm tăng nguy cơ rung mô mềm và gây ngáy.
Tuổi tác
Cơ cổ họng và mô mềm mất dần độ đàn hồi theo tuổi, dẫn đến luồng khí dễ bị tắc nghẽn hơn.
Hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA)
Đây là nguyên nhân nguy hiểm nhất. OSA khiến người bệnh ngưng thở nhiều lần trong đêm, do cổ họng đóng lại hoàn toàn. Tình trạng này gây ngủ ngáy to, nghẹt thở và làm giảm oxy trong máu.
Bị ngủ ngáy có nguy hiểm không?
Ngủ ngáy nhẹ đôi khi chỉ gây bất tiện, nhưng ngủ ngáy kéo dài hoặc kèm ngưng thở có thể dẫn đến:
- Ngủ không sâu, mệt mỏi ban ngày.
- Đau đầu buổi sáng.
- Khó tập trung, giảm trí nhớ.
- Tăng nguy cơ bệnh tim mạch, cao huyết áp.
- Rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ tiểu đường.
- Đột quỵ ở trường hợp nặng.
- Nguy hiểm hơn, OSA có thể gây ngưng thở kéo dài, thậm chí tử vong khi ngủ.
Vì vậy, việc điều trị ngủ ngáy càng sớm càng tốt là vô cùng quan trọng.
6 cách điều trị ngủ ngáy nhanh chóng và hiệu quả
Tùy vào nguyên nhân, mức độ nặng nhẹ mà bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Dưới đây là các phương pháp được áp dụng phổ biến nhất.
Thay đổi thói quen sinh hoạt
Giảm cân
Đối với người thừa cân, giảm 5–10% trọng lượng cơ thể có thể giảm đáng kể mức độ ngáy.
Hạn chế rượu và thuốc an thần
Không uống rượu trước khi ngủ 4–6 giờ. Hạn chế thuốc ngủ nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Bỏ thuốc lá
Khói thuốc khiến đường thở bị viêm, phù nề — nguyên nhân trực tiếp gây ngáy.
Tập thể dục đều đặn
Giúp tăng cường cơ hô hấp, cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Thay đổi tư thế ngủ
Nằm nghiêng sẽ hạn chế lưỡi tụt vào cổ họng, cải thiện đáng kể tiếng ngáy. Có thể sử dụng:
- Gối chỉnh tư thế.
- Gối nâng cao đầu.
- Thiết bị đeo sau lưng để tránh nằm ngửa.
Điều trị nghẹt mũi – viêm mũi
Nếu ngủ ngáy do tắc mũi, bác sĩ có thể chỉ định:
- Thuốc xịt thông mũi.
- Thuốc chống dị ứng.
- Xịt nước muối sinh lý để làm sạch mũi.
- Điều trị viêm xoang.
Thiết bị hỗ trợ điều trị ngủ ngáy
Máy CPAP (Continuous Positive Airway Pressure)
Đây là phương pháp hiệu quả nhất cho người bị ngưng thở khi ngủ (OSA). CPAP giúp:
- Giữ đường thở luôn mở.
- Ngăn ngừa ngưng thở khi ngủ.
- Giảm tiếng ngáy 90–100%.
Miếng dán mũi
Giúp mở rộng đường thở, phù hợp với người bị tắc mũi nhẹ.
Khí cụ chỉnh hàm dưới (MAD)
- Đeo khi ngủ.
- Giữ hàm dưới hơi đưa ra trước.
- Tăng kích thước đường thở và giảm ngáy hiệu quả.
Đây là lựa chọn tốt cho người ngáy vừa và nhẹ.
Luyện tập cơ vùng họng (Phương pháp oropharyngeal)
Các bài tập giúp tăng cường cơ:
- Cơ lưỡi.
- Cơ cổ họng.
- Khẩu cái mềm.
Ví dụ:
- Phát âm mạnh các âm UY–OE–AI mỗi ngày 5–10 phút.
- Đẩy lưỡi về phía trước, giữ trong 10 giây.
- Tập thổi bong bóng hoặc thổi khí qua ống.
Các nghiên cứu cho thấy phương pháp này có thể giảm ngáy 30–50%.
Phẫu thuật điều trị ngủ ngáy
Phẫu thuật UPPP (Uvulopalatopharyngoplasty)
Cắt bỏ mô thừa ở khẩu cái để mở rộng đường thở.
Phẫu thuật chỉnh vách ngăn mũi
Giúp cải thiện đường thở mũi, giảm ngáy đáng kể.
Phẫu thuật cắt amidan – VA
Thường áp dụng cho trẻ em hoặc người lớn có amidan to. Phẫu thuật chỉ thực hiện khi cần thiết và sau khi khám chuyên khoa Tai – Mũi – Họng.
Áp dụng khi:
- Cấu trúc đường thở bất thường.
- Vách ngăn mũi lệch.
- Amidan to.
- Khẩu cái mềm dài hoặc mô họng thừa.
Ngủ ngáy khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau:
- Ngủ ngáy to, kéo dài nhiều tháng.
- Ngưng thở khi ngủ (ngủ giật mình, nghẹt thở).
- Mệt mỏi buổi sáng, buồn ngủ ban ngày.
- Đau đầu dai dẳng.
- Khó tập trung.
- Cao huyết áp hoặc bệnh tim mạch mà không rõ nguyên nhân.
- Ngủ ngáy ảnh hưởng đến sinh hoạt gia đình.
Bác sĩ sẽ thực hiện:
- Thăm khám Tai – Mũi – Họng.
- Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography).
- Đánh giá cấu trúc đường thở.
- Lên phác đồ điều trị cá nhân hóa.
Cách phòng ngừa ngủ ngáy hiệu quả
Bạn có thể giảm nguy cơ bằng các thói quen sau:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Tập thể dục 30 phút mỗi ngày.
- Điều trị dứt điểm viêm xoang – viêm mũi.
- Tránh rượu bia trước khi ngủ.
- Ngủ đúng giờ, ngủ đủ giấc.
- Giữ phòng ngủ sạch sẽ, thoáng khí.
- Hạn chế dùng thuốc an thần.
Ngủ ngáy không chỉ gây khó chịu mà còn có thể tiềm ẩn các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ. Việc nhận biết nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm biến chứng và nâng cao sức khỏe toàn diện.
Nếu tình trạng ngáy kéo dài, bạn nên thăm khám sớm tại các cơ sở chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.
